Hôm nay Thứ sáu, ngày 18/01/2019,

Thường thức Y khoa

BỆNH GIỜI LEO VÀ BỆNH ZONA: NHẬN BIẾT VÀ ĐIỀU TRỊ

Thứ năm, 09/08/2012, 02:15 GMT+7

“Giời leo” một tên hai bệnh khác nhau

“Giời leo” là từ dân gian hay dùng để chỉ những  trường hợp bị  tổn  thương da cấp tính có mụn nước, mụn mủ, bọng nước.

 Đây có thể là:

-   Bệnh viêm da do  tiếp xúc với côn  trùng (con  giời  leo (*)  hay một  số  loại  côn  trùng khác  hay  gặp  trong  mùa  gặt);

-   Hoặc  bệnh zona do virus.

 

+ Bệnh  zona  còn  có  tên  tiếng  Anh  là Shingles,  là  tình  trạng  nhiễm  virus Varicella zoster cấp  tính của hệ  thần kinh trung ương và ngoại vi, thường chỉ xảy ra ở một bên rễ thần kinh tuỷ sống. Thương tổn trên phần  thân và chi, bệnh chỉ  lan ở một bên.  Bệnh zona thể nặng có các nốt phồng to nên dễ phân biệt hơn.

+ Viêm da tiếp xúc: Trường hợp Giời  leo   do côn  trùng hay ký sinh trùng ngoài da   thì xảy ra ở bất cứ vùng da  hở nào  trên cơ  thể, có  thể xảy  ra ở hai bên không đối xứng.

Đa số bệnh nhân zona có  tiền sử mắc thủy  đậu (bệnh  cũng  do  Varicella  zoster nhưng thường gặp ở trẻ nhỏ). Khi thủy đậu đã khỏi, một số virus vẫn tồn tại ở trạng thái tiềm ẩn, không gây bệnh, cư trú ở hạch thần kinh.

Khi gặp điều kiện  thuận  lợi như  suy giảm miễn dịch, suy nhược cơ thể, các sang chấn  tinh  thần, bệnh nhân ung  thư, nhiễm HIV/AIDS...,  chúng  trở  lại  trạng  thái hoạt động, nhân  lên, phát  triển  ra  các đầu dây thần kinh cảm giác và gây bệnh.

 

AI CÓ THỂ MẮC BỆNH ZONA?

Bệnh chỉ xảy ra ở những người đã từng bị thủy đậu.

Nếu trẻ em được chủng ngừa thủy đậu từ nhỏ, chúng sẽ không bị thủy đậu và do đó sẽ không lo bị Zona về sau.

Trên 10% bệnh nhân bị thủy đậu lúc nhỏ sẽ mắc phải Zona khi về già, thường trên 65 tuổi.

            Các đối tượng sau đây thường dễ bị Zona :

            _ 50% nguời già = 80 tuổi,

            _ 50% người được ghép thận hay ghép tủy xương,

            _ Người bị nhiễm HIV/AIDS hay bị ung thư các loại, không kể tuổi,

            _ Người đang dùng các loại thuốc ức chế miễn dịch, các thuốc loại Corticoids lâu ngày để điều trị suyễn, viêm khớp…

BỆNH ZONA CÓ LÂY KHÔNG ?

- Zona là một bệnh không lây. Tuy nhiên người chưa từng bị thủy đậu hay chưa chủng ngừa thủy đậu có thể bị thủy đậu khi tiếp xúc với bệnh nhân Zona.

- Nếu bạn mắc bệnh zona, hãy  tránh tiếp xúc với  trẻ nhỏ dưới 12  tháng  tuổi và phụ nữ mang thai trong suốt quá trình điều trị

NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH ZONA

Virus gây Zona là một virus thuộc gia đình nhóm herpes, cũng là  loại virus gây thủy đậu, có tên là varicella - zoster virus. Do đó người ta còn gọi Zona bằng một tên khác là herpes zoster.

 Zona không phải là một bệnh nhiễm trùng mà đúng hơn nó là một sự bùng phát thứ cấp của virus gây thủy đậu. Một số virus gây thủy đậu tồn tại trong cơ thể bệnh nhân dưới dạng bất hoạt trong tế bào thần kinh gần tủy sống trong nhiều năm. Chúng bị kềm giữ bởi hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể.

Sau đó, khi gặp điều kiện thuận lợi, virus sẽ "thức dậy " trở thành dạng hoạt động, di chuyển dọc theo lộ trình thần kinh ra da. Trên đường di chuyển, virus gây tổn thương dọc sợi thần kinh. Hậu quả là bệnh nhân Zona bị nổi hồng ban cùng cảm giác rất đau đớn.

Varicella - zoster virus ( VZV ) chỉ gây Thủy đậu và Zona.

Theo BVĐK HOÀN MỸ

 

Nhận biết bệnh zona

Bệnh zona thường không  tái phát, không  lây  trực  tiếp cho người khác, không gây  tổn  thương các phủ tạng và não.

Lúc đầu, bệnh nhân  thường bị đau và  rát ở một vùng da và tổ chức dưới da ở một bên thân thể. Nhiều bệnh nhân còn bị giật nhoi nhói từng cơn, nhất là khi có vận động các  nhóm  cơ  dưới  các  vùng  da  này. Mỗi vùng da đều có một nhánh thần kinh da chi phối. Do đó, người bệnh sẽ có cảm giác đau nhức  tùy  theo  nhánh  thần  kinh  bị  tổn thương, như  thần kinh  liên sườn,  thần kinh số 5,  thần kinh  tọa...

Trong giai đoạn này bệnh nhân  thường  lầm  tưởng  là bị đau  tim do tức ngực (nếu bị ở nhánh thần kinh liên sườn trái) nên hay đi khám chuyên khoa tim mạch, hoặc bị đau dây thần kinh tọa nên đi khám  chuyên  khoa  nội  thần  kinh  hay  cơ xương khớp, hoặc bị đau nhức ở mắt, nửa bên  trái  nên  đi  khám  vì  lý  do  nhức  đầu... Chỉ khi mụn nước xuất hiện thì người bệnh mới bắt đầu đi khám chuyên khoa da liễu. Cảm  giác  đau  rát  tồn  tại  khoảng  1-3 ngày,  sau  đó  nổi  lên  các  mụn  nước,  tập trung  thành  từng chùm, nếu không điều  trị kịp  thời  thì  sẽ  phát  triển  thành  các  bọng nước. Tổn  thương ban đầu  chỉ  là  các đám nhỏ  phân  bố  rải  rác  thành  một  dải,  nếu không điều trị thì lan rộng ra và liên kết với nhau  thành một mảng  lớn. Thường  thì các mụn  nước,  bọng  nước  chứa  dịch  trong nhưng nếu kèm theo nhiễm trùng thì sẽ có mủ, đôi khi gây sốt. Các vết sưng đỏ có thể bao trùm khắp lưng, ngực, hoặc có thể mọc ở một bên mặt. Mụn nước lúc đầu trong sau hóa  đục,  trung  tâm  mụn  bị  lõm.  Có  khi những mụn nước gom lại thành bóng nước, sau đó hóa mủ, vỡ ra, đóng mày. Đôi khi có thể  có  xuất  huyết,  hoại  tử,  loét. Khi mụn nước  xuất  hiện  thì  triệu  chứng  đau,  nóng,sốt giảm dần.

Zona với đặc trưng bọng nước to, chỉ bị một bên cơ thể              Viêm da tiếp xúc thì các mảng ban đỏ có thể xảy ra khắp cơ thể

Đặc  điểm  của  tổn  thương trong bệnh zona là  chỉ mọc một bên cơ thể, không vượt qua đường giữa và giới hạn rất rõ. Như ở giữa sườn thì chạy từ xương sống ra giữa ngực, thí dụ ở trán tới đường  giữa  trán.  Rất  hiếm  khi  bệnh  xuất hiện  ở  hai  bên  trừ  khi  dây  thần  kinh  có nhánh nối ở bên kia. Bên cạnh  thương  tổn trên  da,  hạch  vùng  gần  với  tổn  thương thường to và đau.

Tuy nhiên, cảm giác của bệnh zona và của bệnh viêm da tiếp xúc tương đối giống nhau ở  chỗ đau  rát và nổi hồng ban, mụn nước.  Do  đó,  dân  gian  vẫn  thường  xem những hiện tượng này là Giời leo nói chung.

Điều trị

Đây  là  hai  bệnh  khác  hẳn  nhau  nên  khi mắc, bệnh nhân cần đi khám chứ không nên tự ý dùng thuốc.

Khi có triệu chứng “giời leo”, cần tuân thủ  nguyên  tắc:  tuyệt  đối  không  gãi,  cạo,xát chanh, xát muối, đắp đỗ xanh, gạo nếp…vì sẽ làm cho tổn thương sâu hơn, lan rộng hơn, nhiễm trùng, loét. Có thể tắm rửa hằng ngày nhưng không được xát xà phòng  trực tiếp lên vùng da bị bệnh. Cần kiêng các loại đồ uống có cồn và những thức ăn nhiều gia vị cay, nóng.

+ Để  điều  trị  viêm  da  tiếp  xúc  do  côn trùng hay bệnh Giời leo, nếu có chảy nước, tiết  dịch  nhiều  sẽ  được  chỉ  định  bôi  các dung dịch làm dịu da, hút dịch như dalibour, xanh  methylen,... 

Nếu  tổn  thương  ít  tiết dịch, có  thể dùng hồ nước. Tổn  thương da khô  sẽ  được  chỉ  định  dùng một  trong  các chế  phẩm  có  steroid  như:  flucinar,  gentri-son,....

Chỉ định uống kháng sinh được đưa ra nếu tổn thương có mủ.

Để giảm phù nề, ngứa và rát, bác sỹ sẽ cho dùng một trong các thuốc kháng hista- min như phenergan hoặc loratadin.

+ Với zona, nếu tổn thương có mụn nước, tiết  dịch  nhiều  sẽ  được  chỉ  định  bôi  các dung  dịch  như  dalibour,  xanh  methylen...

Sau 3-5 ngày tổn thương da khô hơn thì có thể  bôi  kem  acyclovir  mỗi  4  giờ.  Không được gãi hoặc cạo ra trước khi bôi thuốc. Trị liệu toàn thân (acyclovir dùng đường uống) thường được chỉ định nếu có tổn thương sâu và rộng. Nếu có nhiễm khuẩn thì bắt buộc phải uống đủ  liều kháng sinh dưới sự  theo dõi  chặt  chẽ  của  bác  sỹ  chuyên  khoa  da liễu.

Thời gian  trị  liệu cho kết quả  tốt nhất là trong vòng 48 giờ sau khi có tổn thương da; nếu điều trị trong vòng một tuần đầu thì kết quả có chậm hơn nhưng vẫn tốt. Nếu để muộn quá thì kết quả điều trị kém và có thể để lại các di chứng như: đau kéo dài nhiều tháng, nhiều năm, thậm chí có những người đau  kéo  dài  đến  hết  cuộc  đời,  đặc  biệt  ở người cao tuổi.

Nếu zona gây tổn thương dây thần kinh số 5  thì  có  thể gây giảm hoặc mất  thị  lực hoàn  toàn,  nếu  gây  tổn  thương  dây  thần kinh số 7 thì có thể gây liệt mặt, méo mồm. Các biến chứng khác có thể gặp là loét lâu liền,  sẹo  lồi,  sẹo  lõm,  vết  trắng  hoặc  vết thâm do rối loạn sắc tố sau viêm...

Hết  đợt  điều  trị,  phần  lớn  các  tổn thương  khỏi  hoàn  toàn  không  để  lại  sẹo. Một  số  trường  hợp  có  thể  để  lại  các  vết thâm do tăng sắc tố sau viêm, các vết thâm này nhạt màu dần và mất đi trong vòng 3-6 tháng.

 

 Ghi chú (*) : Con giời leo hay con giời: là động vật thuộc phân ngành Nhiều chân (Myriapoda) nhưng nhỏ và ngắn hơn các  loài rết  thông  thường và có chân cao hơn, chạy khá nhanh, thường sống ở các góc khuất, ngõ ngách, có  thể gặp ở dưới gầm giường, nơi ẩm thấp như dưới  các hòn gạch, đá,... Chúng kiếm ăn vào ban đêm nên có khi bò  lên người đang ngủ và tiết dịch acid gây phỏng da.

 

DS. LƯƠNG VIỆT HÙNG

Websuckhoe.vn ( Theo TTTT-GDSK Trung ương )




Giới hạn tin theo ngày :   từ   đến